Informacje o wodzie

Wodzie tradycyjnie przypisywano waciwoci zapobiegania i leczenia chorďż˝ z jednej strony, a drugiej - w ludziach zawsze tkwia obawa przed prowadzcym do mierci zatruciem wody.

Przy braku innych metod, jedynym sposobem odr�iania wody dobrej od zej byo posuenie si�zmysem wzroku, w�hu i smaku, a i ta "analityka" nie miaa zastosowania w sytuacji jednego dost�nego r�a zaopatrzenia. M�na, �awa i cuchnca woda o wstr�nym smaku bya i jest dla wielu ludzi codziennym dowiadczeniem.

Tylko zachorowania i zgony ludzi i zwierzt - najcz�iej w wyniku chor� zakanych, a wyjtkowo z powodu zatru�chemicznych - byway powodem porzucenia niebezpiecznego r�a zaopatrzenia w wod� Dopiero XIX wiek przyni� rewolucj� sanitarn zapocztkowan przez londy�kiego lekarza, pioniera zar�no anestezjologii, jak i nowoczesnych metod wnioskowania epidemiologicznego. Obserwujc przebieg epidemii cholery, doktor John Snow stwierdzi, e zgony wyst�uj niemal wycznie wr� odbiorc� wody z tej sieci wodocigowej, kt�a pobiera wod�poniej ujcia ciek� z Tamizy. Wr� odbiorc� wody pobieranej powyej ujcia ciek� do Tamizy nie byo ofiar cholery. Dr Snow rozmontowa pomp�dostarczajc zanieczyszczon wod�i powstrzyma dalszy poch� mierci na dugo przed odkryciem bakteryjnego ta cholery.

Dzi�i dobrze zaprojektowanym systemom kanalizacyjnym i wodocigom dostarczajcym wod�dezynfekowan chlorem powstrzymano wyniszczajce epidemie i doprowadzono w ostatnim stuleciu do niespotykanego dotychczas w rozwoju ludzkoci wyduenia si�przeci�nego trwania ycia. Od wypicia wody zanieczyszczonej odchodami ludzkimi a zachorowaniem n a choler� dur brzuszny, czerwonk�i in. upywa niewiele czasu, std zwizek przyczynowo-skutkowy pomi�zy naraeniem a zachorowaniem (zgonem) powinien by� oczywisty dla kadego.

Inaczej sprawa wyglda w sytuacji dugiego, nieraz trwajcego dziesitki lat naraenia na substancje toksyczne, zwaszcza rakotw�cze. Aby stwierdzi� czy istnieje jakikolwiek zwizek pomi�zy przyczyn a skutkiem w postaci zachorowania (i zgonu), trzeba mie�znacznie szersze pole obserwacji epidemiologicznej.

W tym przypadku nawet zagada cywilizacji rzymskiej przypisywana powszechnemu wr� Rzymian uszkodzeniu m�gu w nast�stwie picia wody doprowadzanej do dom� rurami oowianymi nie jest dla wszystkich wystarczajcym powodem wyeliminowania oowiu z instalacji wodocigowych w ko �u XX w.

Rzymian tumaczy brak wiedzy na temat wpywu oowiu na zdrowie czowieka. Na miar�swoich moliwoci dbali przecie nadzwyczaj o jako�wody i umieli z niej korzysta� Trwaym wiadectwem s wspaniae akwedukty i anie rzymskie. Dla nas nie ma usprawiedliwienia - posiadamy wiedz� wydajemy pienidze na inne potrzeby a mimo to lekcewaymy powane zagroenie zdrowia.

Obcienie chemiczne organizmu

Od czas� rzymskich nie tylko co najmniej podwoia si�rednia dugo�ycia, lecz take wielokrotnie wzroso obcienie kadego z nas adunkiem rozmaitych substancji chemicznych wchanianych przez przew� pokarmowy, puca, bony luzowe i sk��

Obliczono, e czowiek codziennie wchania okoo 10 000 substancji chemicznych. Mona je tak podzieliďż˝

- niezb�ne do ycia w zdrowiu
- stanowice niepotrzebny balast
- wywoujce mao wyrane niekorzystne reakcje organizmu
- wywoujce rozstr� zdrowia wkr�ce po zadziaaniu
- wywoujce rozstrďż˝ zdrowia po dugim czasie dziaania.

Kada z substancji chemicznych znajduje si� w pewnym ukadzie wzajemnych oddziaywa�na organizm czowieka. Kilka lub wi�ej substancji konkuruje ze sob, uzalenia od siebie, a nawet pot�uje wzajemnie swoje dziaanie. To ostatnie zjawisko jest szczeg�nie grone, gdy dotyczy rozmaitych substancji rakotw�czych cznie gwatowniej uruchamiajcych i przyspieszajcych proces powstawania kom�ek nowotworowych ni wskazywaaby na to prosta suma dziaania kadego z kancerogen� z osobna. Dlatego w krajach cywilizowanych panuje zasada eliminacji - na osigalnym poziomie - wszystkich substancji rakotw�czych z produkt� konsumpcyjnych i z otoczenia czowieka.

Stresory chemiczne

Wr� wchanianych przez nas substancji chemicznych s te takie, kt�e wprawdzie nie s uznane za szkodliwe, ale peni rol�stresor� chemicznych. S to nieraz bardzo skomplikowane sole nieorganiczne i organiczne, toksyczne substancje mineralne, alkohole, aldehydy, zwizki polifenilowe itd.

Staj si�one toksyczne wtedy, kiedy dostaj si�do organizmu zbyt cz�to lub w zbyt duej iloci, albo, gdy kto nie dysponuje wystarczajcymi moliwociami odtrucia. Musimy je unieszkodliwi�i wydali� a to ju jest pewnym obcieniem organizmu. Gdy jest ich nadmiar, nie dajemy sobie rady i ulegamy zatruciu.

Mono�unieszkodliwienia i usuwania chemikali� jest ograniczona i inna u kadego czowieka. Liczne zwizki chemiczne zanim ulegn wydaleniu konkuruj mi�zy sob o wykorzystanie tych samych cieek metabolicznych. Centrum odtruwajce, jakim jest wtroba, odpowiada za usuwanie wielu trucizn. Funkcja ta jest bardzo upoledzona w sytuacji uszkodzenia tego narzdu w nast�stwie np. wirusowego zapalenia wtroby typu B lub C (�aczka wszczepienna), naduywania alkoholu lub zatru� chemiczny ch w zwizku z wykonywan prac.

Jednym ze sposob� odtruwania jest doczanie grupy acetylowej do szkodliwych czsteczek po to, aby dzi�i lepszej rozpuszczalnoci mogy atwiej ulec wydaleniu przez nerki. Niekt�zy ludzie s sabymi acetylatorami i nie toleruj wielu skadnik� lek�, pokarm�, napoj� i wdychanego powietrza. Kiedy wiele czstek chemicznych konkuruje o te same cieki metaboliczne, atwo dochodzi do chemicznego przecienia organizmu ludzi naraonych na co dzie�na chemikalia w wodzie, ywnoci i powietrzu.

W tej sytuacji ju niewielka ilo�dodatkowego stresora chemicznego staje si�trujc, wywouje skryte zaburzenia pracy organizmu, potem narastajce dolegliwoci i objawy chorobowe, kt�e przez dugi nieraz czas wymykaj si�spod pr� "zaszufladkowania".

W wietle powyszego jest oczywiste, e skaenie powietrza i ywnoci obnia tolerancj�na skaenie wody i vice versa.

Z ywnoci pobieramy wielk liczb�substancji chemicznych (g�nie naturalnych, ale te zwizanych z nawoeniem, ochron przed szkodnikami i przetwarzaniem produkt� rolnych), kt�e w organizmie musz zosta�zmetabolizowane i wydalone, a kt�e nie tylko nie maj adnych wartoci odywczych, ale s wr�z toksyczne.

To samo dotyczy powietrza, zwaszcza w otoczeniu tras komunikacyjnych, na stanowiskach pracy w przemyle i rolnictwie oraz w niewietrzonych pomieszczeniach skaonych cho�y produktami spalania gazu, formaldehydem uwalniajcym si�z mebli, wykadzin i in.

Praktycznie dysponujemy tylko jedn moliwoci ograniczenia obcienia chemicznego naszego organizmu.

Jest ni wybďż˝ czystej wody.

Czy wszyscy maj dostďż˝ do bezpiecznej wody?

Woda z rzek, jezior i zasob� podziemnych musi dotrzymywa�pewnych minimalnych kryteri�, aby w og�e nadawaa si�do uzdatnienia, jest bowiem oczywiste, e rutynowe procedury mog zatrzyma�tylko cz� substancji chemicznych i to na okrelonym poziomie wyznaczonym charakterystyk efektywnoci procesu. Im wi�sze st�nie substancji chemicznych w wodzie surowej, im wi�sza ich r�orodno� tym mniej prawdopodobne jest uzyskanie bezpiecznego dla zdrowia produktu uzdatniania. Grony koktajl tworz zrzuty rozmaitych ciek� przemysowych trafiajce bez oczyszczania do rzek i jezior, spukiwane z p� i sad� rodki ochrony rolin, wreszcie cieki komunalne, na kt�e skadaj si�nie tylko wydaliny ludzi i zwierzt oraz rodki chemii gospodarczej (pyny do mycia naczy� proszki do prania, itp.), lecz take np. produkty spalania paliw zmywane z dr� i ulic, a wr� nich rakotw�cze wielopiercie niowe w�lowodory aromatyczne.

Bezwodniki kwas� (np. siarkowego i azotowego) i lotne zwizki organiczne mog by�przenoszone na due odlegoci i po zwizaniu z wod spada�deszczem na tereny nieuprzemysowione.

Rolinno�zniszczona przez kwane deszcze i zanieczyszczenie nie izolowanych geologicznie w� g�inowych lotnymi zwizkami organicznymi na terenach "ekologicznie czystych" to zaskakujcy, a przy tym straszny dow� globalizacji skae�

Celem dezynfekcji wody do picia i potrzeb gospodarczych jest unieszkodliwienie czynnik� biologicznych wywoujcych epidemie chor� szerzcych si�drog wodn. Unieszkodliwienie bakterii duru brzusznego, czerwonki, czy cholery, chorobotw�czych wirus� i pierwotniak� jest moliwe dzi�i zastosowaniu okrelonej dawki chloru, tym wyszej im bardziej dezynfekowana woda jest zanieczyszczona ciekami bytowymi. Niestety, im wi�sza ilo� substancji organicznych w uzdatnianej wodzie, tym wi�ej substancji toksycznych powstaych w wyniku chlorowania. S to np. rakotw�cze t r�halometany - chloroform i bromodichlorometan.

Uzdatniona woda moe ulec zanieczyszczeniu w sieci wodocigowej: wszelkie awarie i naprawy sieci, a szczeg�nie przebicia z r�nolegej sieci kanalizacyjnej mog prowadzi� do epidemii. Zaroni�ie kouchem bakterii, pleni, grzyb� i glon� wn�rza rur wodnych powoduje, e chlor - nawet w nadmiarze uyty do dezynfekcji wody - ulega w przebiegu sieci cakowitemu zwizaniu z substancjami organicznymi, do tego stopnia, e na jej ko��kach, np. w kranach domowych , jego zapach jest ju niewyczuwalny. Woda z tych kran� jest natomiast silnie skaona tr�halometanami. Inne masowe zagroenie zdrowia jest zwizane z przepywem wody przez instalacje wykonane z oowiu, miedzi, azbestu lub zej jakoci PCW.

Konsument wiadomy zagroe�zdrowia zwizanych z zaopatrzeniem w wod�o zej jakoci zdrowotnej, ch�nie korzysta z innych ni kran r�e wody pitnej. Pene powi�enia starania o wod�zdrow i bezpieczn uwzgl�niaj przywoenie wody z wiejskich studni, g�skich i lenych r�e.

Szczeg�n popularnoci ciesz si�miejskie uj�ia w� podziemnych, do kt�ych ustawiaj si�kolejki os� wyposaonych w pojemniki suce do przechowywania wody w mieszkaniach.

Niestety, jak wykazuj badania profesora Piotra Heczko, mikrobiologa z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiello�kiego, nie jest to rozwizanie zapewniajce konsumentowi bezpiecze�two zdrowotne. Wewntrz nigdy nie sterylizowanych, co oczywiste, bd dezynfekowanych pojemnik� szklanych, a zwaszcza plastykowych rozwija j si�liczne bakterie oraz plenie produkujce rakotw�cze aflatoksyny.

Wydajc pienidze na wody opakowane i napoje, naley zwr�i�uwag�na ich jako�zdrowotn. Wedug ocen doktora Mieczysawa Kucharskiego, prezesa Izby Gospodarczej "Uzdrowiska Polskie", co pita butelka "naturalnej wody mineralnej" sprzedawanej w Polsce zawiera zwyk kran�k� W tym przypadku oszustwo odbiera konsumentowi zdrowie, a uczciwemu producentowi moliwo�sprzeday dobrego produktu.

Woda uyta do produkcji napoj� i sok� owocowych (koncentrat rozcie�zony wod) - postrzeganych jako sprzyjajce zdrowiu i odpowiednio drogich - moe pochodzi�ze zwykego wodocigu. Dodatki zapachowe, wsad owocowy lub jedno i drugie, maskuj w tym przypadku smak kran�ki, nie usuwajc, oczywicie, toksycznych skadnik�.

Substancje rakotw�cze w wodzie z kranu

Ochrona polskiego konsumenta przed masowym zagroeniem czynnikami rakotw�czymi jest drastycznie sabsza w por�naniu z ochron konsumenta w Unii Europejskiej. Najbardziej charakterystycznym przykadem s normy jakoci zdrowotnej wody do picia i potrzeb gospodarczych. W nowelizowanej obecnie dyrektywie europejskiej ustalane s normy na 11 kancerogen�, kt�e mog wyst�owa� w wodzie z kranu r�nie w Polsce, ale u nas 6 z nich nie jest normowanych wcale, a wi� polska woda z kranu nie jest badana przez suby kontrolne na obecno�co najmniej szeciu substancji rakotw�czych uznanych w Europie za zagraajce zdrowiu publicznemu.

Kancerogeny obecne w wodzie z kranu, zagraaj zdrowiu wszystkich, od niemowl�twa do staroci, niezalenie od stylu ycia lub warunk� pracy. Naley doda� e czynniki rakotw�cze pobierane przez cae ycie z wod pitn przyspieszaj kancerogenez�zwizan z paleniem tytoniu, piciem alkoholu lub warunkami pracy i zamieszkania (azbest, radon, itd.)

Niekt�e z nich w dramatyczny spos� wpywaj na wyst�owanie raka wr� konsument�. Obliczono, e rak sk�y wyst�uje u 6 os� na dziesi� tysi�y konsument� zaopatrywanych w wod�z zawartoci arsenu 10 mcg/l. Raki sk�y nie prowadz zazwyczaj do mierci (nie dotyczy czerniaka) i w tym przypadku ryzyko dodatkowego zgonu z powodu raka jest niskie, ale prawdopodobnie nie nisze ni 1 na milion.

Ameryka�ka Agencja Ochrony rodowiska (Environmental Protection Agency - EPA) oszacowaa g�n granic�ryzyka zachorowania na raka u ludzi stale korzystajcych z wody do picia, w kt�ej chlorek winylu wykrywany jest na poziomie 1 mg/l. Ryzyko to jest zatrwaajco wysokie, bo szacunkowe dane pokazuj, i ty lko z tego powodu w miasteczku liczcym 10 tys. mieszka�� moe zachorowa�na raka a 644 spor� nich.

Polskie przepisy sanitarne dopuszczaj zawarto� arsenu na poziomie 50 mcg/l i nie uwzgl�niaj wcale normy na chlorek winylu.

Chlorek winylu, kt�y jest jednym z najgroniejszych czynnik� rakotw�czych znanych ludzkoci, to bezbarwny gaz o sabym sodkim zapachu. Wi�szo�ludzi wyczuwa jego obecno� w wodzie dopiero przy st�niu 3,4 mg/l. Mi�zynarodowa Agencja Bada�nad Rakiem uznaa ju w 1979r. za wystarczajce powody na rakotw�czo�chlorku winylu u zwierzt w badaniach laboratoryjnych. W 1987r. chlorek winylu zosta wpisany do wykazu 70 czynnik� bezspornie rakotw�czych dla czowieka.

Do naraenia dochodzi najcz�iej przez drogi oddechowe i przez sk�� co wyst�uje g�nie w miejscu pracy, przez skaenie powietrza atmosferycznego i w�, a w ograniczonym zakresie w wyniku uytkowania wytworzonych produkt�. G�nym r�em chlorku winylu w rodowisku s kominy fabryczne i cieki odprowadzane do w� powierzchniowych z zakad� produkcji plastyku. Uwolniony w ten spos� chlorek winylu ostatecznie trafi do atmosfery, znacznie mniejsze iloci dostan si�do w� podziemnych. Chlorek winylu wykrywano w st�niach tak wysokich jak 0,008 mg/l w wodach powierzchniowych i ponad 0,38 mg/l w wodach podziemnych.

Monometr chlorku winylu jest macierzystym skadnikiem polichlorku winylu (PCW), masy plastycznej o niezliczonych zastosowaniach.

Stwierdzono, e wyst�uje migracja chlorku winylu ze sztywnych rur PCW stosowanych w sieci wodocigowej do rozprowadzania wody pitnej. Nasilenie migracji jest wprost proporcjonalne do resztkowego poziomu chlorku winylu w samej rurze.

Wi�szo�populacji generalnej nie bywa naraona na dziaanie chlorku winylu w wyniku spoywania wody pitnej. Jednak osoby, kt�e korzystaj z tych rur wodocigowych z PCW, kt�e nie byy poddane procesom wystarczajcym do usuni�ia monometru chlorku winylu, mog przyjmowa�z wod z kranu od 0,06 do 2,8 mcg chlorku winylu dziennie. Naley podkreli� e dopuszczalne spoycie dzienne chlorku winylu jest zasadniczo r�ne zeru .

W Stanach Zjednoczonych najwysze dopuszczalne st�nie chlorku winylu w wodzie pitnej z uj�ia zaopatrujcego co najmniej 25 os� w cigu 8 miesi�y kadego roku okrelono na poziomie 0,002 mg/l. Przy kr�kotrwaym naraeniu, za kt�e uznano 10 dni korzystania z wody pitnej, norma jest duo agodniejsza i wynosi 2,6 mg/l, przy duszych okresach poziomy chlorku winylu nie powinny przekracza�0,046 mg/l dla dorosych i 0,013 mg/l dla dzieci.

Przyczyn wprowadzenia tak ostrej normy by nacisk grup spoecznych na rzd USA. Szczeg�n aktywnoci wykaza si�Fundusz Obrony rodowiska (Environmental Defence Fund) domagajcy si�uwzgl�nienia najnowszych danych naukowych przy opracowaniu ameryka�kich norm w 1976r. W 1975 dost�ne dane naukowe wskazyway, e rak moe by�indukowany u zwierzt laboratoryjnych przez chlorku winylu w st�niu 50 mg/l. Rok p�iej wykazano, e st�nie to jest wielokrotnie nisze - 1 mg/l, a nawet mniej!

Ogrom zagroe�zdrowia zwizanych azbestem w Polsce wymaga szczeg�nego potraktowania przy rozpatrywaniu jakoci wody wodocigowej rozprowadzanej sieci rur cementowo-azbestowych. Niska jako�ich wykonania i instalacji wpywa na cz�te awarie sieci wodocigowej. Tym bardziej pilne jest wprowadzenie normy na zawarto�w�ien azbestu powyej 10 mcm w wodzie pitnej. W Stanach Zjednoczonych norma ta wynosi 7 milion� w�ien na litr wody. Obok rur g�nym r�em azbestu w wodzie pitnej s zoa naturalne, do �cz�to wyst�ujce np. na Dolnym lsku.

Azbest obok benzenu, chlorku winylu, arsenu i aflatoksyn jest wymieniany przez Ameryka�kie Towarzystwo Zwalczania Raka wr� najgroniejszych substancji rakotw�czych.

Fragmenty turkusowej ksieczki "Woda"